NOR-NORI-NORK irrealisak Gipuzkoaneginen hedadura eta *ezan adizkien zenbait berrikuntza

  1. Leturiaga Angoitia, Olatz 1
  1. 1 Euskal Herriko Unibertsitatea, UPV/EHU
Journal:
Fontes linguae vasconum: Studia et documenta

ISSN: 0046-435X

Year of publication: 2022

Issue Title: Fontes Linguae Vasconum

Year: 54

Issue: 134

Pages: 375-413

Type: Article

DOI: 10.35462/FLV134.4 DIALNET GOOGLE SCHOLAR lock_openDialnet editor

More publications in: Fontes linguae vasconum: Studia et documenta

Abstract

This work deals with the tripersonal irrealis verbal forms of (central) Gipuzkoa. I have analyzed 16th-19th century texts and also monographs. The auxiliary egin has been used in a large area of central Gipuzkoa, although it is not easy to determine how strong this feature has been in Beterri and in the north-eastern part of Gipuzkoa. Especially in Tolosaldea and Beterri regions the ancient auxiliary *ezan is also present, and not all instances are archaisms. I reveal some innovations arising in tripersonal irrealis verbal forms with *ezan, which would indicate that linguistically several areas of central Gipuzkoa have converged towards the central-eastern area of the Basque Country.

Bibliographic References

  • Agirre, J. (1803). Confesioco eta comunioco sacramentuen gañean eracusaldiac. Francisco Lama.
  • Agirre, J. (1850/1978). Jesu-Cristo, eta Virgiña chit Santaren misterioen, eta beste cembait gaucen gañean eracusaldiac. Hordago.
  • Agirretxe, J. L. & Esnaola, I. (2000). Lezoko euskararen azterketa. Lezoko Unibertsitateko Udala.
  • Agirretxe, J. L., Lersundi, M. & Olaetxea, O. (2000). Pasaiako hizkera. Pasaiako Udala.
  • Aldai, G. (2014). Hacia una periodización de la fragmentación del euskera occidental. FLV, 118, 221-245.
  • Altuna, P. (1980). Linguae vasconum primitiae (edizio kritikoa). Mensajero & Euskaltzaindia.
  • Altuna, F. (1995). Loiolako dotrina. ASJU, 29(2-3), 611-649.
  • Altuna, F. (1998). Erakusaldiak. Antologia. Juan Bautista Agirre. Elkarlanean.
  • Altzibar, X. (1991). Gabonsariak. El borracho burlado. Eusko Legebiltzarra.
  • Altzibar, X. (1992). Larramendi eta literatur-gipuzkera. In J. A. Lakarra (arg.), Manuel Larramendi. Hirugarren mendeurrena 1690-1990 (325.-360. or.). Andoaingo Udala, Euskaltzaindia, Eusko Jaurlaritza & Gipuzkoako Foru Aldundia.
  • Ariztimuño, B. (2013a). Finite verbal morphology. In M. Martínez-Areta (arg.), Basque and Proto Basque. Language internal and typological approaches to linguistic reconstruction (359.-427. or.). Peter Lang.
  • Ariztimuño, B. (2013b). Existence-to-possession. Evidence from two Basque verbs [eskuorria]. 46th Annual Meeting of the Societas Linguistica Europaea. https://www.academia.edu/3254041/Existence_to_possession_evidence_from_two_Basque_verbs
  • Ariztimuño, B. (2015). Lazarragaren eskuizkribuko adizki batzuez (euskal aditz jokoaren kronologia erlatibo baterantz). In M. J. Ezeizabarrena & R. Gómez (arg.), Eridenen du zerzaz kontenta. Sailkideen omenaldia Henrike Knörr irakasleari (1947-2008) (117.-140. or.). UPV/EHU.
  • Ariztimuño, B. (2016). Euskararen dialekto zaharrak aztertzeko saioa: aitagureen mithridates baten deskribapena. In G. Aurrekoetxea, J. M. Makazaga & P. Salaberri Muñoa (arg.), Hire bordatxoan. Txipi Ormaetxea omenduz (21.-40. or.). UPV/EHU.
  • Ariztimuño, B. (2020). Gipuzkoako euskara zaharre(ta)tik erdialdeko euskarara. In I. Camino, X. Artiagoitia, I. Epelde & K. Ulibarri (arg.), Eibartik Zuberoara euskalkietan barrena. Koldo Zuazori gorazarre (57.-66. or.). UPV/EHU.
  • Ariztimuño, B. (2021a). Beste aditz laguntzaile ditrantsitibo bat Gipuzkoa mendebaldean: -ag- erroko formen jatorria eta garapena. ASJU, 54(1-2), 265-278. https://doi.org/10.1387/asju.23057
  • Ariztimuño, B. (2021b). Garibairen errefrauetako diago: euskara, zakurrak eta ustekabeko beste etimologia batzuk. FLV, 131, 47-59. https://doi.org/10.35462/flv131.2
  • Beriain, J. (1621). Tratazen da nola enzun bear den meza (Iñaki Caminoren transkripzioa). In Klasikoen Gordailua. https://klasikoak.armiarma.eus/idazlanak/B/BeriainMeza.htm
  • Bilbao, G. (2014). Elduaingo bertso iraingarriak. In R. Gómez, B. Ariztimuño, G. Bilbao, I. Camino, J. A. Lakarra, J. Manterola, C. Mounole, U. Reguero & E. Zuloaga (arg.), Euskal testu zaharren bilduma berria [eskuizkribu argitaragabea]. UPV/EHU.
  • Bilbao, G. & Lakarra, J. A. (2014). Debako Ana Urrutiaren 1596ko gutuna. In R. Gómez, B. Ariztimuño, G. Bilbao, I. Camino, J. A. Lakarra, J. Manterola, C. Mounole, U. Reguero & E. Zuloaga (arg.), Euskal testu zaharren bilduma berria [eskuizkribu argitaragabea]. UPV/EHU.
  • Camino, I. (2004). Irizpide metodologikoak egungo Euskal Dialektologian. Euskera, 49(1), 67-102.
  • Camino, I. (2013). Euskalkien historiaz: Lapurdi eta Nafarroa Garaia. In R. Gómez, J. Gorrotxategi, J. A. Lakarra & C. Mounole (arg.), Koldo Mitxelena Katedraren III. Biltzarra (77.-140. or.). UPV/EHU.
  • Camino, I. (2022). Aztergaiak Ipar Euskal Herriko euskararen berrikuntzez. UPV/EHU.
  • Eraña, A. (2020). Arabako euskararen dialektalizaziorantz: aditz-morfologia aztergai [Master amaierako lan argitaragabea]. UPV/EHU.
  • Etxaide, Y. (1984). «(e)za» aditz-erroa datiboko aditz-jokoetan autoretan zehar. Euskera, 29(2), 601-730.
  • Etxeberri Ziburukoa, J. (1669/1978). Manval devotionezcoa, edo ezperen oren oro escvetan errabilltçeco liburutchoa. Hordago.
  • Euskara Institutua. (2013). Euskal Klasikoen Corpusa (EKC). UPV/EHU. https://www.ehu.eus/ehg/kc/
  • Gazteluzar, B. (1686/1983). Eguia catolicac salvamendu eternalaren eguiteco necesario direnac (Lino Akesoloren edizioa). Euskaltzaindia.
  • Haranburu, J. (1635). Debocino escvarra: mirailla eta oracinotegvia. P. de la Covrt.
  • Haraneder, I. (1740/1990). Jesu Christoren Evangelio Saindua (Patxi Altunaren edizioa). Euskaltzaindia.
  • Harizmendi, K. (1658/1978). Virginaren officioa. Hordago.
  • Hurtado, I. (2001). Goierriko eta Tolosalde hegoaldeko hizkerak. Goierriko Euskal Eskola Kultur Elkartea, Maizpide Euskaltegia eta Lazkaoko Udala.
  • Iztueta, J. I. (1824). Gipuzcoaco dantza gogoangarrien condaira edo historia. Ignacio Ramón Baroja.
  • Iztueta, J. I. (1847). Gipuzcoaco provinciaren condaira edo historia. Ignacio Ramón Baroja.
  • Kardaberatz, A. (1744). Kristabaren bizitza (1. argitalpena, Bittor Hidalgoren transkripzioa). In Klasikoen Gordailua. https://klasikoak.armiarma.eus/idazlanak/K/KardaberazKristabaI.htm
  • Kardaberatz, A. (1760). Christavaren bicitza. Antonio Castilla.
  • Krajewska, D., Zuloaga, E., Santazilia, E., Ariztimuño, B., Uribe-Etxebarria, O. & Reguero, U. (2017). Esteve Materraren Do(c)trina christiana (1617 & 1623): edizioa eta azterketa. Euskaltzaindia & UPV/EHU.
  • Labaka, A., Azurza, M. E. & Bereziartua, J. I. (1996). Lasarte-Oriako euskararen azterketa. Lasarte-Oriako Udala.
  • Lafon, R. (1943). Le système du verbe basque au XVI siècle. Delmas.
  • Lakarra, J. A. (1985). Literatur gipuzkerarantz: Larramendiren Azkoitiko sermoia. ASJU, 19(1), 235-282.
  • Lakarra, J. A. (1986). Bizkaiera zaharra euskalkien artean. ASJU, 20(3), 639-682.
  • Lariz, X. (1773). Cristau dotrinaren esplicacioa aur-enzat ta andienzat: galdetuaz ta eranzunaz Maisuaren ta Iracaslearen artean. Antonio Sancha.
  • Larramendi, M. (1729). El imposible vencido. Antonio Joseph Villagordo Alcaráz.
  • Leizarraga, J. (1571). Iesvs Christ gvre iavnaren testamentv berria. Pierre Hautin.
  • Leturiaga, O. (2019). Osagarri pluraldun adizki tripertsonalen erroez. ASJU, 53(1-2), 127-162. https://doi.org/10.1387/asju.22414
  • Leturiaga, O. (2020). Gipuzkoa erdialdeko testuetan barrena: aditz-morfologiako ezaugarri batzuen azterketa [Master amaierako lan argitaragabea]. UPV/EHU.
  • Leturiaga, O. (2022a). NOR-NORK saileko egin-en hedadura geografikoa Gipuzkoan: ondorio batzuk testu zaharren azterketatik. ASJU, 56(1), 1-42. https://doi.org/10.1387/asju.23401
  • Leturiaga, O. (2022b). Juan Irazusta. Pertsona, garaia eta idazlana. Eusko Jaurlaritza.
  • Lubieta, J. D. (1728). Diccionario en Casttellano y Basquenze que sirve para la enseñanza de la bascongada (Gidor Bilbaoren transkripzioa).
  • Madariaga, J., Azpiazu, J. A. & Elortza, J. (2009). XVIII. eta XIX. mendeetako Azpeitiko euskal testu batzuk. FLV, 110, 5-45.
  • Maister, M. (1757). Jesu-Kristen imitacionia Çuberouaco uscarala herri beraurtaco apheç batec Bere Jaun apheçcupiaren baimentouareki utçulia. G. Dugue eta J. Desbaratz.
  • Meillet, A. (1908). Les dialectes Indo-Européens. Librairie Ancienne Honoré Champion, Editeur.
  • Mitxelena, K. (1964/2011). Textos arcaicos vascos. In J. A. Lakarra & I. Ruiz Arzalluz (arg.), Obras completas (XII. liburukia, 1.-171. or.). UPV/EHU.
  • Mounole, C. (2007). Perifrasi zaharra mendebalde eta erdialdeko euskara zaharrean: azterketa kuantifikatiboa eta proposamen berria. ASJU, 41(1), 67-138.
  • Mounole, C. (2014/2018). Le verbe basque ancien : étude philologique et diachronique. UPV/EHU.
  • Mounole, C. (2015). Datibo-komunztaduraz eta laguntzaile hirupertsonalen diakroniaz. In B. Fernandez & P. Salaburu (arg.), Ibon Sarasola, gorazarre (473.- 490. or.). UPV/EHU.
  • Mounole, C. & Lakarra, J. A. (2018). Euskara Arkaikoa. In J. Gorrotxategi, I. Igartua & J. A. Lakarra (arg.), Euskararen historia (345.-468. or.). Eusko Jaurlaritza.
  • Mujika, G. (1927). Pernando Amezketarra. Bere ateraldi ta gertaerak (2. argitaldia). Iñaki Deuna. https://www.euskalmemoriadigitala.eus/applet/libros/JPG//324141/324141.pdf
  • Murugarren, L. (1984). Una plática del Goyerri. ASJU, 18(2), 185-197.
  • Ondarra, F. (1984a). Zegamako Doctrina Christiana (1741). ASJU, 18(2), 3-63.
  • Ondarra, F. (1984b). Joakin Lizarraga. Ongui iltzen laguntzeco itzgaiac. Euskaltzaindia.
  • Otaegi, B. (1993). Felipe Agustin Otaegui Beizamako erretorearen eskuizkribuak (1767-1840). Beizamako Udala, Gipuzkoako Foru Aldundia & Kutxa Fundazioa. https://www.euskadi.eus/appcont/tesisDoctoral/PDFak/Beatriz_Otaegi_TESIA.pdf
  • Otxoa Arin, J. (1713). Doctrina Christianaren explicacioa Villa Franca Guipuzcoaco onetan euscaraz itc eguiten dan moduan. Pedro de Ugarte.
  • Padilla-Moyano, M. (2013). Non-finite verbal morphology. In M. Martínez-Areta (arg.), Basque and proto-Basque. Language internal and typological approaches to linguistic reconstruction (321.-355. or.). Peter Lang.
  • Padilla-Moyano, M. & Videgain, X. (2015). Le Dauphin: euskarazko gutunak (1757). Lapurdum, 2. ale berezia, 95-160. https://doi.org/10.4000/lapurdum.2561
  • Reguero, U. (2015). Goizuetako 1753ko sermoia: edizioa eta azterketa. ASJU, 49(1-2), 203-228. https://doi.org/10.1387/asju.18815
  • Reguero, U. (2019a). Filologiatik dialektologiara Nafarroako euskarazko testu zaharretan barrena (1416-1750) (ASJUren gehigarriak, 71). UPV/EHU.
  • Reguero, U. (2019b). XVIII. mendeko dotrina argitaragabe bat: aurkezpena eta edizioa. ASJU, 53(1-2), 225-359. https://doi.org/10.1387/asju.22417
  • Santazilia, E. (2017). Artxibora itzultzearen garrantziaz. Maria Angela de Txakartegiren 1775eko Mutrikuko gutuntxoa. Lapurdum, 20, 271-281. https://doi.org/10.4000/lapurdum.3584
  • Sarasola, I. (1983). Contribución al estudio y edición de textos antiguos vascos. ASJU, 17, 69-212.
  • Satrustegi, J. M. (1983). Epistolario vasco del siglo XVIII. ASJU, 17, 5-24.
  • Satrustegi, J. M. (1987). Euskal testu zaharrak I. Euskaltzaindia.
  • Satrustegi, J. M. (1995). Texto bilingüe de una canción amorosa guipuzcoana del siglo XVIII. FLV, 68, 37-50.
  • Ubillos, J. A. (1785). Christau doctriñ berri-ecarlea christauari dagozcan Eguia sinis-beharren-berria dacarrena. Francisco de la Lama.
  • Urrestarazu, I. (2021). Gogoetak Euskara Batu Zaharraren hausturaz [Master amaierako lan argitaragabea]. UPV/EHU.
  • Ugarte, J. L. & Aldekoa, I. (2007). Antzerkiaren transkripzioa eta hainbat ohar. Egan, 60(1-2), 73-91.
  • Urgell, B. (1995). Francisco Ignacio Lardizabal. Testamentu Zarreko Kondaira I-II. Euskal Editoreen Elkartea.
  • Urgell, B. (1996). Francisco Ignacio Lardizabal. Testamentu Berriko Kondaira. Euskal Editoreen Elkartea.
  • Urgell, B. (2006). Para la historia del sustantivo verbal en vasco. ASJU, 40, 921-948.
  • Urgell, B. (2015). Gero. Axular. Euskaltzaindia.
  • Urgell, B. (2018a). Zer da lehenago, aditzoina ala partizipioa? Oharrak euskararen kronologiarako. ASJU, 52(1-2), 777-816. https://doi.org/10.1387/asju.20229
  • Urgell, B. (2018b). Lehen euskara modernoa. In J. Gorrotxategi, I. Igartua & J. A. Lakarra (arg.), Euskararen historia (543.-657. or.). Eusko Jaurlaritza.
  • Urgell, B. (2020). Arabako euskara zer da? Gogoetak euskalkien mugez eta haien sailkapenaz. In I. Camino, X. Artiagoitia, I. Epelde & K. Ulibarri (arg.), Eibartik Zuberoara euskalkietan barrena. Koldo Zuazori gorazarre (701.-736. or.). UPV/EHU.
  • Urkizu, P. (2009). Un texto olvidado del siglo XVII: Sumario brebea... (Azkoitia, 1614). Revista de lenguas y literaturas catalana, gallega y vasca, 14, 207-217.
  • Zapirain, J. K. (1929). Brabante’ko Jenobeba. Bertso beriyetan Zapirain’tar Juan Kruz’ek jariya. Montepio Diocesano. http://www.liburuklik.euskadi.eus//applet/libros/JPG/loiola/1003_3_60/1003_3_60.pdf
  • Zavala, A. (1962). Txirrita (Bizitza ta bat-bateko bertsoak). Auspoa.
  • Zavala, A. (1964). Jose Vicente de Echagaray. Festara. (Bere bertso guzien bilduma). Auspoa.
  • Zavala, A. (1971). Txirritaren bertsoak (I). Auspoa.
  • Zuazo, K. (2014). Euskalkiak. Elkar.
  • Zuloaga, E. (2019). Pedro José Aldazabalen euskal testuak: edizioa eta filologia-gaiak. ASJU, 53(1-2), 361-445. https://doi.org/10.1387/asju.22418
  • Zuloaga, E. (2020). Mendebaleko euskararen azterketa dialektologiko-diakronikorantz [Doktore-tesia, UPV/EHU]. ADDI. https://addi.ehu.es/handle/10810/49846