Las metodologías que desarrollan las mujeres bertsolaris en las bertso-eskolas. Aportaciones para la coeducación

  1. Lasarte, Gema 1
  2. Ugalde, Anabel 1
  3. Perales-Fernández-de-Gamboa, Andrea 1
  4. Aristizabal, Pilar 1
  1. 1 Universidad del País Vasco, España
Journal:
Educatio siglo XXI: Revista de la Facultad de Educación

ISSN: 1989-466X 1699-2105

Year of publication: 2021

Volume: 39

Issue: 3

Pages: 61-82

Type: Article

DOI: 10.6018/EDUCATIO.422761 DIALNET GOOGLE SCHOLAR lock_openDIGITUM editor

More publications in: Educatio siglo XXI: Revista de la Facultad de Educación

Abstract

Bertsolarism, a practice which is conducted by bertsolaris, syncretizes aspects as divergent from one another as oral literature, square towns, language, and humour. In line with other cultural situations, female bertsolaris have been omitted from their own history. However, in recent decades, female bertsolaris have started gaining momentum in the public scene. Currently, half of the students of verse-schools, where bertsolaris are formed, are women. This article taps into improvisation and gender in general and about verse-schools and female bertsolaris in particular. To do so, 200 contemporary bertsolaris were surveyed through a questionnaire. Besides, 10 in-depth interviews and 5 discussion groups were conducted with 20 bertsolaris and professionals to extend the results of the questionnaires and analyze how bertsolaris were trained in improvisation in the past and how these bertsolaris are currently training future generations. The results show that these verse-schools reject competitiveness, promoting, instead, coeducational methodologies with more playful, cooperative, horizontal and participatory strategies.  

Bibliographic References

  • Agirrre, L. (2010). Zapia eta txapela Emakume bertsolariak tradizioarekin negoziatzen eta eredu berria sortzen. Negoziazioak eta disonantziak: mututasunetik emulaziora, eta emulaziotik ahots propiora. Trabajo de fin de Máster recuperado de BDB Bertsolaritzaren datu-basea.
  • Agirre Arriolabengoa, M. (2014). Arabako bertso-eskoletako gazteak eta euskararekiko atxikimendua. Trabajo de Fin de Grado recuperado de la Base de datos Hiznet.
  • Agirreazaldegi, A. (2010). Ezin dut bertsolari izan emakume feministaren kontzientziarik gabe. Bertsolari aldizkaria, 78, 34-38.
  • Agierrazaldegi, A., y Goikoetxea, A. (2007). Verse Schools. Oral Tradition Journal, 22(2),65-68.
  • Aierdi, X. (2007). Bertsolaritza tradizio moderno. Bilbao: UPV/EHU.
  • Alberdi, U. (2015). Jendaurrekoak eta generoa, Conferencia inédita. Vitoria-Gasteiz. Universidad del País Vasco.
  • Alberdi, U. (2014). Gorputzak, gorpuzkerak eta gorputzaldiak Bertsolaritzan. En G. Lasarte Leonet y A. Alvarez-Uria (coor.), Gorputza eta Generoa (145-156). Bilbao: UPV/EHU.
  • Barandiaran, A. (2011). Beste larogei urtian. San Sebastián: Euskal Herriko Bertsozale Elkartea.
  • Cabeza Leiva, A. (2010). La importancia de la coeducación en los centros educativos. Pedagogía Magna, 8,39-45.
  • Dicharry, E. (2013). L’écologie de l’éducation: Un anthropologue à l’école du bertsularisme en Pays Basque. Paris: Editions L’Harmattan.
  • Erkiaga N. (2008). Genero ikuspegia Bertsolaritzaren mugimendu barruan. Trabajo de fin de Máster recuperado de BDB Bertsolaritzaren datu-basea.
  • Esteban M. L. (2004). Antropología del cuerpo. Género, itinerarios corporales, identidad y cambio. Barcelona: Bellaterra.
  • Esteban M. L. (2014). Generoa, gorputz eta kultur identitate bizituaren bizituarena analisia euskaltasuna berrirakurtzeko ahaleginean. En G. Lasarte Leonet y A. Alvarez-Uria (coor.), Gorputza eta Generoa (21-33). Bilbo: UEU.
  • Flick, U. (2014). El diseño de la Investigación cualitativa. Madrid: Morata.
  • Garzia, J. (2012). Bertsolaritza. San Sebastián: Etxepare, San Sebastián Basque Institute.
  • Hernández, J. M. (2006). Emakume bertsolariak: ahozkatu gabeko identitatea. Kobie: antropologia cultural, 12, 61-70.
  • Hernández, J. M. (2010). Bertsolaritza, definizio berri baterantz?. Emakunde aldizkaria, 81, 4-5.
  • Hernández, J. M. (2014). Emakume bertsolariak: bertsotik bertsora, hanka puntetan. En G. Lasarte Leonet (ed.) Gorputza eta generoa: Teoria didaktika eta esperientziak (37-48). Eibar, UEU.
  • Ibarguren, L. (2010). Nolako umorea egin nahi dugu emakumeok arte eszenikoetan? Emakumeak, oholtza eta umorea. Trabajo de fin de Máster recuperado de BDB Bertsolaritzaren datu-basea.
  • Kvale, S. (2011). Las entrevistas de investigación cualitativa. Madrid: Morata.
  • Larrañaga, C. (1995). El Bertsolarismo: una tradición oral transitada por el género-sexo. Cuadernos de Sección. Historia y Geografía, 23, 405-425.
  • Larrañaga, C. (2000). Teatralidad y poética alternativas: El bersolarismo y las mujeres. En I. M. Zavala (ed.) Breve historia feminista de la literatura española (en lengua catalana, gallega y vasca) (399-424). Anthropos. Vol. 6. Rubí. Barcelona.
  • Larrañaga, J. (2013). Jolas sakona: Txapelketaren prozesu errituala eta bertsolariaren arrazoi sortzailea XXI mendeko agoran. Bilbao: Euskal Herriko Unibertsitatea.
  • Lasarte et al. (2016). Emakume bertsolariak: Ahanzturatik diskurtso propiora. Vitoria: Emakunde.
  • Latasa, Z. (2010). Bertsolaria ez da bertsolaria jaiotzen, izatera iristen da. Emakumearen ibilbide bertsolaritzan zehar 1980-2009. Trabajo de fin de Grado recuperado de BDB Bertsolaritzaren datu-basea.
  • Lekuona, M. (1974). El Bertsolarismo. Idazlan guztiak. Ahozko literatura Kardaberaz bilduma, 22, 43-73.
  • Paya, X. (2013). De repente...bertsoa!: jardunaldiak. Conferencia coordinada por la Asociación alavesa de aficionados al verso, Andoain.
  • Siadeco (1995). Bertsozaletasunari buruzko azterketa. Jakin, 87, 11-77.
  • Soroa, N. (2010). Abiatu beharko genuke ikasle bakoitzak dauzkan ezaugarrietatik. En B. Gaztelumendi (ed.), Bertsolari Aldizkaria, 78,18-33.
  • Zubiri, H. (2019). Kulturgintzari begiratzeko betaurreko berriak. Bertsolaritzak ikasten. Jakin, 231, 11-39
  • Alberdi, U. (2019). Kontrako eztarritik. Zarautz: Susa.
  • Artetxe, M., y Labaka, A. (2019). Bertsolaritza feminismotik birpentsatzen. Eibar: UEU.
  • Artetxe, M. (2020). Bertsolaritzaren transmisioa eta euskararen gune sinbolikoaren sendotzea. Ipar Euskal Herriko gazteen hizkuntz identitate eta portaerak. EHU/UPV. Tesis doctoral sin publicar todavía